Een eetbuistoornis, in het Engels binge eating disorder (BED) genoemd, is een eetstoornis waarbij iemand regelmatig eetbuien heeft. De persoon eet dan in korte tijd veel meer dan normaal en heeft het gevoel dat ze niet kan stoppen. Mensen met eetbuistoornis voelen zich vaak schuldig, beschaamd of somber na een eetbui. Bij eetbuistoornis worden eetbuien niet gecompenseerd door te braken, te vasten of extreem te sporten. Dit maakt de eetstoornis anders dan bij bijvoorbeeld boulimia nervosa, waar mensen ook eetbuien hebben.
Experts zoals hoogleraar Wijbrand Hoek van het UMC Groningen noemen eetbuistoornis de meest voorkomende eetstoornis in Nederland, maar tegelijkertijd het minst bekend. Deze pagina geeft uitleg over wanneer eetbuien een eetbuistoornis zijn, hoe je binge eating disorder herkent, waar het binge eating vandaan komt en welke hulp er beschikbaar is.
Wat is een eetbuistoornis?
Een eetbuistoornis is een eetstoornis waarbij iemand regelmatig eetbuien heeft met het gevoel de controle kwijt te zijn, zonder dat iemand hiervoor compenseert. Sinds 2013 is eetbuistoornis (of binge eating disorder) een eigen diagnose in de DSM-5, het handboek dat psychologen en psychiaters gebruiken. Daarvoor viel het onder “eetstoornis niet anders omschreven”, of NAO.
De vijf voorwaarden voor een eetbuistoornis volgens de DSM-5 worden hieronder opgesomd en toegelicht.
- Je hebt terugkerende eetbuien. Binnen een beperkte tijd, bijvoorbeeld twee uur, eet je duidelijk meer dan de meeste mensen in dezelfde situatie. Je hebt hierbij het gevoel de controle kwijt te zijn;
- De eetbuien zijn ‘kenmerkend‘. Voor binge eating disorder moeten minstens 3 van de 5 volgende kenmerken aanwezig zijn. Veel sneller eten dan normaal; doorgaan tot je je onprettig vol voelt; veel eten zonder echte honger; alleen eten omdat je je schaamt voor hoeveel je eet; en achteraf walgen van jezelf, je somber of erg schuldig voelen.
- Je lijdt duidelijk onder de eetbuien. Van depressieve klachten tot lichamelijke gevolgen van de eetbuien; het is duidelijk zichtbaar voor jezelf (en je omgeving) dat het een grote negatieve impact heeft op je dagelijks leven.
- De duur van de eetbuien. De eetbuien komen gemiddeld minstens één keer per week voor, voor een periode van minstens drie maanden lang.
- Je compenseert niet regelmatig voor de eetbuien. Eetbuien zijn ook een symptoom van andere eetstoornissen zoals boulimia. Bij eetbuistoornis worden deze eetbuien echter niet (vaak) gecompenseerd, zoals door het eten weer uit te braken, lang te vasten na een eetbui, of extreem sporten.
Sommige mensen zullen zich niet volledig in de bovenstaande vijf kenmerken van eetbuistoornis herkennen. Ook dan is het toch zinvol om hulp te zoeken.
Hoe wordt een eetbuistoornis vastgesteld?
Een eetbuistoornis wordt vastgesteld door een zorgverlener, na een gesprek over je eetpatroon, hoe vaak je eetbuien hebt en hoe je je daarbij voelt. Een diagnose begint vaak bij de huisarts. Lichamelijk onderzoek hoort bij het traject, soms aangevuld met bloedonderzoek.
De zorgverlener vraagt ook of je na een eetbui iets doet om het eten te compenseren, zoals braken, vasten, laxeermiddelen of veel sporten. Gebeurt dat regelmatig na of rondom eetbuien, dan past het beeld eerder bij boulimia. De huisarts verwijst bij sterke vermoedens door naar de ggz. Hier zal een gespecialiseerde behandelaar met de criteria hierboven de uiteindelijke diagnose stellen.
Wat is een eetbui?
Een eetbui is een moment waarop je in korte tijd een grote hoeveelheid eet en het gevoel hebt hiermee niet te kunnen stoppen of niet zelf kunnen bepalen wat en hoeveel je eet. Het verlies van controle is het grootste verschil met ‘gewoon’ te veel eten, zoals op een verjaardag.
Eén of een paar eetbuien maken nog geen eetbuistoornis. Belangrijk is dat er sprake is van een terugkerend patroon (officieel minstens 3 maanden lang in elk geval één keer per week een eetbui hebben), waar je onder lijdt.
Wat is het verschil met boulimia?
Het verschil met boulimia is dat iemand met boulimia na een eetbui het eten weer kwijt probeert te raken. Bijvoorbeeld door te braken, laxeermiddelen te gebruiken, te vasten of extreem veel te sporten. Bij een eetbuistoornis kan dit compenseren soms voorkomen, maar nooit regelmatig. Veel mensen met een eetbuistoornis hebben om die reden overgewicht. Lees hier meer over wat boulimia is. De tabel hieronder toont de verschillen tussen ‘gewoon’ overeten, eetbuistoornis en boulimia.
| Kenmerk | Overeten | Eetbuistoornis | Boulimia nervosa |
|---|---|---|---|
| Veel eten in korte tijd | Soms | Ja | Ja |
| Gevoel de controle kwijt te zijn | Nee | Ja | Ja |
| Hoe vaak | Af en toe | Gemiddeld minstens 1 keer per week, 3 maanden lang | Gemiddeld minstens 1 keer per week, 3 maanden lang |
| Compenseren (braken, vasten, laxeermiddelen, overmatig sporten) | Nee | Niet regelmatig | Ja, regelmatig |
| Lijden onder de eetbuien | Meestal niet | Ja, duidelijk | Ja, duidelijk |
| Een eetstoornis | Nee | Ja (DSM-5) | Ja (DSM-5) |
Hoe vaak komt een eetbuistoornis voor?
Er zijn geen officiële cijfers voor het aantal mensen met eetbuistoornis in Nederland of België. In Nederland lijden naar schatting zo’n 180.000 mensen aan een eetbuistoornis, volgens hoogleraar Wijbrand Hoek van het UMC Groningen.
Op basis van het Europees bevolkingsonderzoek ESEMeD, waarin 1,1% van de volwassenen ooit een eetbuistoornis had, zouden zo’n 100.000 Belgen naar schatting lijden aan eetbuistoornis. Eetbuien zonder volledige diagnose komen veel vaker voor: in de Belgische Gezondheidsenquête 2023-2024 meldde 9,7% van de mensen van 15 jaar en ouder periodes met eetbuien.
Door een gebrek aan diagnose en bewustzijn over eetbuistoornis kan het werkelijke cijfer van mensen met eetbuistoornis dus flink hoger uitvallen. In een groot Amerikaans bevolkingsonderzoek uit 2007 bleek bijvoorbeeld dat 3,5% van de vrouwen en 2,0% van de mannen ooit een eetbuistoornis heeft gehad. Daarmee kwam eetbuistoornis vaker voor dan anorexia nervosa en boulimia nervosa samen.
Uit het Amerikaanse bevolkingsonderzoek blijkt dus dat binge eating disorder vaker voorkomt bij vrouwen. Wel is dit verschil tussen geslachten kleiner dan bij anorexia en boulimia. Een eetbuistoornis begint meestal in de tienerjaren of rond je twintigste.
Hoe herken je een eetbuistoornis?
Je herkent een eetbuistoornis vooral aan je eigen eetgedrag en hoe je je daarna voelt. De lijst hieronder somt signalen op die wijzen op een eetbuistoornis.
- Regelmatig last van eetbuien hebben, met het gevoel dat je de controle kwijt bent.
- Eten zonder echte trek, vaak snel en tot je je onprettig vol voelt.
- In je eentje eten omdat je je schaamt voor hoeveel je eet.
- Na een eetbui je schuldig, beschaamd of somber voelen.
Maak je je zorgen om iemand anders? Lees dan hoe je een naaste met een eetstoornis kunt steunen.
Wat zijn de oorzaken van een eetbuistoornis?
Een eetbuistoornis ontstaat meestal door een combinatie van erfelijke aanleg, psychologische factoren en wat je in je leven meemaakt. Er is geen één oorzaak dus, en het verschilt per persoon welke factoren meespelen. Belangrijke mogelijke oorzaken van een eetbuistoornis worden hieronder opgesomd en toegelicht.
- Erfelijke aanleg: Een eetbuistoornis komt in sommige families vaker voor. Erfelijke factoren verklaren ongeveer voor 40% of binge eating disorder voorkomt, volgens een grootschalig Noors tweelingonderzoek uit 2008. Erfelijkheid is daarmee erg belangrijk, maar bepaalt ook niet alles.
- Ervaringen in de jeugd: Ervaringen uit de jeugd spelen een rol bij het ontwikkelen van eetbuistoornis. Vrouwen met een eetbuistoornis hadden als kind bijvoorbeeld vaker overgewicht, kregen vaker negatieve opmerkingen over hun lichaam, gewicht of eten, en hadden vaker een ouder met een depressie of andere nare ervaringen, volgens een studie door eetstoornisonderzoeker Christopher Fairburn van de Universiteit van Oxford.
- Ingrijpende gebeurtenissen: Een ingrijpende gebeurtenis gaat vaak vooraf aan een binge eating disorder in het jaar voordat de eetbuien begonnen, volgens een studie uit 2006 in Psychiatry Research. Denk aan veel stress op werk of school, grote veranderingen in het leven of relaties, en grote kritiek op het gewicht of eetgedrag.
- Omgaan met emoties en jezelf: Een eetbui kan negatieve gevoelens even dempen. Op deze manier kan een patroon ontstaan waarin eten een manier wordt om met regelmatige spanning, verdriet of boosheid om te gaan. Perfectionisme of een negatief beeld van jezelf kunnen die gevoelens versterken.
- Op dieet gaan en streng eten: Lang niet eten vergroot de kans op een eetbui. Streng diëten na een eetbui kan zo de volgende eetbui uitlokken.
Bij een behandeling breng je samen met je behandelaar in kaart welke factoren bij jou meespelen voor het binge eating. Zo pak je niet alleen de eetbuien aan (het symptoom), maar ook de onderliggende oorzaken van het gedrag. Lees meer over waarom je eetbuien hebt.
Gevolgen van een eetbuistoornis
Eetbuien van een eetbuistoornis worden niet gecompenseerd, waardoor een eetbuistoornis vaak samengaat met ernstig overgewicht en de lichamelijke klachten en gezondheidsrisico’s die daarbij horen. De stoornis gaat ook vaak samen met verschillende psychische klachten, zoals depressie, en sociale gevolgen zoals zelfisolatie uit schaamte over het eetgedrag.
Veel mensen merken dat een eetbuistoornis impact heeft op werk, relaties of het dagelijks leven. Toch zoekt maar een minderheid ooit hulp voor de eetbuien zelf. Dat is jammer, want een eetbuistoornis is te behandelen.
Ik heb een eetbuistoornis, wat te doen?
Zoek specialistische hulp als je een eetbuistoornis hebt. Een eetbuistoornis gaat zelden vanzelf over. Een eetbuistoornis gaat vaak niet vanzelf over. In een Amerikaans onderzoek bij volwassenen had na vijf jaar nog 46% een eetbuistoornis en nog eens 33% duidelijke klachten, en wie herstelde, viel vaak terug. Op tijd starten met een behandeling bij een specialist in eetstoornissen betekent dat herstel sneller komt en grotere kans heeft om te blijven.
Eetstoornisbehandelaar Imani biedt de mogelijkheid voor directe opname zonder wachtlijsten, waardoor je meteen kunt beginnen met werken aan herstel. Specialistische zorg voor binge eating disorder is ook beschikbaar Nederland, maar hier moet je wel rekening houden met wachtlijsten tot 9 maanden lang. Patronen krijgen zo langer de tijd om zich te wortelen en lichamelijke, mentale en sociale gevolgen worden later bestreden. Herstel duurt zo gemiddeld langer.
Wil jij nu hulp krijgen? Of wil je praten over de hulpopties voor je naaste? Bel of app ons via 020 808 2046.
Welke behandeling werkt?
Psychotherapie die zich richt op de eetstoornis is de basis van een effectieve behandeling voor eetbuistoornis. Cognitieve gedragstherapie, interpersoonlijke therapie en dialectische gedragstherapie zijn drie methoden die bij eetbuistoornis goed onderzocht en effectief gebleken zijn.
- Cognitieve gedragstherapie (CGT): Een gesprekstherapie waarbij je werkt aan een regelmatig eetpatroon, leert triggers herkennen en je gedachten over eten, gewicht en jezelf onderzoekt.
- Interpersoonlijke therapie: Je kijkt hoe relaties en problemen met anderen verband houden met je eetbuien.
- Dialectische gedragstherapie (DGT): Je leert omgaan met heftige emoties zonder eten.
Imani combineert bewezen therapieën met een holistische aanpak. Dat betekent dat we niet alleen naar je eetbuien kijken, maar naar je hele welzijn: lichamelijk, mentaal, emotioneel en spiritueel.
Het programma van Imani bestaat altijd uit individuele therapie, groepstherapie, interpersoonlijke therapie, DGT, schematherapie en kunstzinnige therapie. Daarnaast krijg je voedingsbegeleiding, die je helpt om weer regelmatig te eten zonder streng dieet, en maak je kennis met onder meer yoga, biodanza, TRE en steungroepen. Deze aanvullende onderdelen ondersteunen herstel naast de kern van de behandeling. Voordat je vertrekt, werk je ook aan terugvalpreventie om herstel vast te houden wanneer je thuis bent.
Lees meer over het programma van Imani of over hulp en behandeling bij een eetbuistoornis.
Herstel van een eetbuistoornis
Een eetbuistoornis gaat zelden vanzelf over en heeft dan zeer veel tijd nodig. In een Amerikaanse onderzoek duurde de stoornis gemiddeld ruim acht jaar voordat herstel was bereikt. Met behandeling is sneller herstel mogelijk. Het eerste doel is dat de eetbuien stoppen. Daarna komt er ruimte voor de onderliggende oorzaken. Lees meer over herstel van een eetstoornis en terugvalpreventie.
Hulp bij een eetbuistoornis bij Imani
Imani behandelt volwassenen met een eetbuistoornis, zonder wachtlijst. De behandeling kijkt niet alleen naar de eetbuien, maar ook naar wat eronder ligt. Een klinische behandeling in onze kliniek in Kaapstad kan passend zijn als ambulante hulp niet genoeg helpt, of als je in Nederland te lang moet wachten.
Voor Nederlandse cliënten wordt de behandeling vaak vergoed. Bel ons om je situatie te bespreken. Woon je in België? Ook dan kun je contact opnemen.
Twijfel je of je eetbuien een eetbuistoornis zijn? Bel of app ons voor een vrijblijvend gesprek: 020 808 2046.
Veelgestelde vragen
Is een eetbuistoornis een eetstoornis?
Ja, een eetbuistoornis is een officiële eetstoornis. Sinds het handboek voor psychologen en psychiaters DSM-5 (gepubliceerd in 2013) staat hij als eigen diagnose naast anorexia en boulimia. Lees meer over de verschillende eetstoornissen.
Helpt medicatie tegen eetbuien?
Medicatie is bij een eetbuistoornis geen eerste keus en wordt niet aangeraden als enige behandeling. In Europa is ook geen medicijn geregistreerd voor de behandeling van een eetbuistoornis. In de Verenigde Staten wordt het ADHD-middel lisdexamfetamine wel toegelaten voor eetbuistoornis, maar in Europa is het alleen geregistreerd voor ADHD. Lisdexamfetamine is een stimulerend middel dat afhankelijkheid kan veroorzaken en mogelijk bijwerkingen geeft zoals angst en een opgejaagd gevoel.
Wat kan een eetbui uitlokken?
Een eetbui wordt vaak uitgelokt door nare gevoelens of door lang niet eten. Uit onderzoek bij vrouwen met een eetbuistoornis blijkt dat een sombere stemming voor meer controleverlies leidt tijdens het eten. Ook lang niet eten speelt een rol. Een behandeling voor eetbuistoornis besteedt daarom intensief aandacht aan zowel gevoelens als een regelmatig eetpatroon.
Wat betekent BED?
BED staat voor binge eating disorder, de Engelse naam voor eetbuistoornis. Een “binge” is een eetbui: in korte tijd veel eten, met het gevoel dat je de controle kwijt bent.
Is een eetbuistoornis hetzelfde als emotie-eten?
Nee, maar ze hebben wel met elkaar te maken. Eetbuien bij mensen met een eetbuistoornis worden vaak uitgelokt door emoties zoals somberheid, stress of verdriet. Emotie-eten is dus vaak een onderdeel van een eetbuistoornis. Op zichzelf is emotie-eten alleen geen stoornis: eten als reactie op gevoelens komt veel voor.
Kun je een eetbuistoornis hebben zonder overgewicht?
Ja, ook met een normaal gewicht kun je een eetbuistoornis hebben. Hoewel overgewicht veel voorkomt bij mensen met een eetbuistoornis door het gebrek aan compenseren, zegt gewicht niets over of je de diagnose hebt.
Wordt een behandeling voor een eetbuistoornis vergoed?
Voor Nederlanders wordt een behandeling bij Imani vaak volledig vergoed door de Nederlandse zorgverzekeraar. Of dat voor jou geldt, hangt af van je polis en je situatie. In België vergoedt het ziekenfonds een behandeling bij Imani niet. Bel ons om je situatie te bespreken, of lees meer over kosten en vergoeding.
Hoe lang duurt een behandeling bij Imani?
Imani raadt een behandeling van minimaal 8 weken aan. De precieze duur van jouw traject bepaal je samen met het behandelteam. Na je verblijf biedt Imani ook een online nazorgprogramma met twee groepssessies per week, tweewekelijkse check-ins en een WhatsApp-groep voor tussendoor.
In welke taal is de behandeling?
De behandeling bij Imani is in het Engels. Je hoeft echter geen perfect Engels te spreken. Belangrijk is dat je je comfortabel genoeg voelt om in het Engels over persoonlijke onderwerpen te praten. Twijfel je of dat lukt? Bel of app ons op 020 808 2046, dan bespreken we het samen.